Birçok evlilik büyük ve beklenmedik bir şey yüzünden değil, nikâhtan önce konuşulabilecekken konuşulmamış bir şey yüzünden dağılır. Nerede yaşayacağız. Çocuk istiyor muyuz, ne zaman. Namaz kılmak ne demek ve ikimiz için aynı şeyi mi ifade ediyor. Bu sorular romantizmi bozmaz. „Evet" derken kime dediğini bilmenin yoludur.
Neden erken sormalı
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) evlenmeden önce müstakbel eşin görülmesini, „çünkü bu, aranızda sevginin oluşmasına daha uygundur" diyerek tavsiye etmiştir (Tirmizî, Nesâî). İslam'da evlilik öncesi tanışma bir formalite değildir; amacı, bu kişiyle bir hayat kurulup kurulamayacağını anlamaktır.
Sorular ne kadar erken sorulursa, o kadar az zaman kaybedilir ve o kadar az insan incinir. Temel bir konuda anlaşamıyorsanız, bunu üç ay yazışıp aileler tanıştıktan sonra değil, ilk haftada öğrenmek daha iyidir.
Din
- Din hayatının ne kadar merkezinde ve bu günlük hayatta nasıl görünüyor?
- Düzenli namaz kılıyor musun? Evimizde dini nasıl hayal ediyorsun?
- Tesettür hakkında ne düşünüyorsun — kendin için, eşin için, kızların için?
- Belli bir mezhebe uyuyor musun ve eşinin de uyması senin için önemli mi?
- Çocukların din eğitimini nasıl hayal ediyorsun: Kur'an kursu, cami, günlük hayat?
Amaç „yeterince dindar" birini bulmak değil, din yolculuğu seninkine yakın olan ve seninle birlikte gelişmek isteyen birini bulmaktır.
Çocuklar
- Çocuk istiyor musun? İstiyorsan aşağı yukarı kaç tane ve ne zaman?
- Önceki evliliğinden çocuğun var mı? Nasıl bir düzen var?
- Çocukların bakımının paylaşımını nasıl görüyorsun?
Nerede yaşamak ve taşınmak
Gurbetteki Müslümanlar için bu çoğu zaman en önemli sorudur — ve genellikle en son sorulur.
- Beş yıl sonra nerede yaşamak istiyorsun? Burada, memlekette, başka bir yerde?
- Evlilik için taşınmak senin için söz konusu mu? Hangi şartlarla?
- Anne babanla mı, onlara yakın mı, yoksa ayrı mı yaşamak istiyorsun?
İş ve para
- Ne iş yapıyorsun ve birkaç yıl sonra işini nasıl görüyorsun?
- Masrafların ve para kararlarının paylaşımını nasıl hayal ediyorsun?
- Faizli krediler hakkında ne düşünüyorsun, borcun var mı?
- Eşin ev dışında çalışması konusunda beklentin nedir?
Mehir, nikâha doğru ilerlerken gündeme gelir; ama karşı tarafın bu konuda ne düşündüğünü bilmenin zararı yoktur.
Aile
- Anne babanla ilişkin nasıl ve hayatımıza ne kadar dahil olacaklar?
- Ailende kararları kim verir, anlaşmazlıklar nasıl çözülür?
- Ailene karşı benden ne bekliyorsun?
Karakter, iletişim ve anlaşmazlık
- Öfkelendiğinde nasıl davranırsın? Sakinleşmek için neye ihtiyacın var?
- Nasıl özür dilersin, özrü nasıl kabul edersin?
- Geçmiş ilişkilerde — aile, arkadaşlar, iş — seni en çok ne incitti?
- Boş vaktini nasıl geçirirsin ve kendine ne kadar zaman ayırmaya ihtiyacın var?
Burada doğru cevaplar yok. Önemli olan cevapların dürüst olması ve onlarla yaşayabilmendir.
Sağlık
Ortak hayatı ya da çocukları etkileyecek kronik bir hastalık veya durum varsa, bunun evlilikten önce konuşulması gerekir. Burada dürüstlük ayıp değildir; önemli bir şeyi saklamak karşı tarafa haksızlıktır.
Neyi sormamalı
İslam, Allah'ın örttüğü günahların açığa çıkarılmasını istemez. Peygamber Efendimiz buyurmuştur: Kim bir Müslümanın ayıbını örterse, Allah da onun ayıbını örter (Müslim). Bu yüzden geçmişi merak için sorma ve bir itiraf bekleme. Bugün ortak hayatı etkileyen şeyleri sor: sorumluluklar, çocuklar, borçlar, sağlık ve kişinin şimdi kim olduğu.
Sorguya çevirmeden nasıl sorulur
- Hepsini birden değil. Her konuşmada birkaç soru; anket değil.
- Sen de cevap ver. Soru, senin de açılman için bir davettir.
- Cevabın „doğru" olup olmadığına değil, cevabın kendisine kulak ver. Birinin anne babasından nasıl bahsettiği, cevabın kendisinden daha çok şey söyler.
- Bir mahrem yanında olsun. Ciddi konuşmalar açık olduğunda daha kolaydır ve aile, aşık gözün görmediğini çoğu zaman fark eder. Bkz. Mahrem kimdir.
- Anlaşmazlıktan kaçma. Temel bir konuda anlaşamıyorsanız bu bir cevaptır, başarısızlık değil.
Niyyah önemli olanı önce sormana nasıl yardım eder
Niyyah'taki bir profil bu soruların birçoğunu zaten cevaplar: dinle ilişki, namaz, mezhep, tesettür, evlilik için zaman çizelgesi, taşınma ve çocuklar. Durumlar, birinin evlilik, iletişim, anlaşmazlık çözme, aile, din, para ve ebeveynlik hakkında nasıl düşündüğünü gösterir.
Sohbetten önce sorular ile senin için en önemli olan en çok üç soruyu belirlersin. Eşleşmeden sonra karşı taraf önce onları cevaplar. Cevapları okursun ve ancak ondan sonra sohbetin açılıp açılmayacağına karar verirsin. Böylece en önemli olanı üç hafta yazıştıktan sonra değil, ilk mesajdan önce öğrenirsin. Niyyah'ın nasıl çalıştığına göz at.
Fetva vermiyoruz. Bu yazı kaynaklarını ve âlimler arasında bilinenleri aktarır; kendi durumun için güvendiğin bir imama danış.
